بعد به بغداد انتقال يافت « 1 » . علّت انتقال مجلس تعليم از آتن به اسكندريّه اين بود كه ظهور دعوت مسيح در بلاد روم موجب شد كه همهء ساكنان آن ديار مسيحى بشوند و درنتيجه گروهى از فلاسفهء بزرگ در اسكندريّه آشكار گشتند و همّت بر نظر به كتب قدما گماشتند . آنان همه كتابهاى جالينوس را مختصر ساختند و از آنها جمل و جوامع به وجود آوردند تا حفظ و يادگيرى آنها آسان گردد . « 2 » مشهور چنان است كه نخستين كسى كه كتابهاى يونانى را به زبان عربى برگردانيد خالد بن يزيد بن معاويه بود كه علاقهء فراوانى به كيميا داشت . او كه به حكيم آل مروان شهرت داشت مردى عالم و فاضل بود و به علوم عنايت و همّت و محبّت مىورزيد و چون توجّهى خاص به علم صنعت يعنى كيميا داشت فرمان داد تا گروهى از فيلسوفان يونانى كه در مصر ساكن بودند احضار شوند تا آنان كتابهاى كيميا را از يونانى و قبطى به عربى ترجمه كنند و اين نخستين بار بود كه در اسلام ترجمه از زبانى به زبان ديگر صورت مىگرفت . « 3 » ابن ابى اصيبعه در شرح حال ماسرجويه متطبّب بصره مىگويد كه او كتاب اهرن ( Heron ) را از سريانى به عربى ترجمه كرد ، او مذهب يهودى داشت و محمّد بن زكريّاى رازى در كتاب حاوى خود هرجا كه مىگويد : « قال اليهودى » او را مورد نظر دارد و سپس از ابن جلجل نقل مىكند كه ماسرجويه در ايام بنى اميه بود و در زمان مروان وفات يافت او كتاب اهرن را به عربى گزارش كرده است و اين همان كتابى است كه عمر بن عبد العزيز در كتابخانه‌ها يافته و نزد خود آورده و در زير جا نماز خود نهاده بود و استخاره مىكرد كه آيا آن را براى انتفاع مسلمانان در اختيار آنان قرار بدهد يا نه ؟ تا پس از چهل روز مصمّم شد كه آن كتاب را در دسترس مسلمانان بگذارد . « 4 » از كسانى كه بعدها به آوردن كتب از روم عنايت ورزيده‌اند محمّد و احمد و حسن فرزندان شاكر منجّم‌اند كه حنين بن اسحق و ديگران را به روم اعزام داشتند و آنان با خود كتابهاى طريف و مصنّفات غريب در فلسفه و هندسه و موسيقى و

--> ( 1 ) . التنبيه و الاشراف ، مسعودى ، ص 105 . ( 2 ) . طبقات الاطباء و الحكماء ، ابن جلجل ، ص 51 . ( 3 ) . الفهرست ، ابن النّديم ، ص 304 . ( 4 ) . عيون الانباء فى طبقات الاطبّاء ، ابن ابى اصيبعه ، ص 232 .